Yazarlar

KARİYER SINAVINA DOĞRU

Öğretmenlik mesleğine ilişkin kavramları tartışırken alanyazın kullanmamak sorunlara ne düzeyde profesyonel bakıp bakmadığımızı gösterir. Güncel alanyazın incelendiğinde öğretmenlik kariyer basamakları öğretmenlerin gelişimine odaklı ele alınmıştır. Öğretmenlikte kariyer, hiyerarşik basamak değil bir evredir. Öğretmenler gerek mesleki gerek kişisel sorunlarla karşılaştıklarından bu sorunları ile baş etmede destek duymaktadırlar. Bu nedenle kariyer sistemi; öğretmeni geliştiren, öğretmen sorunlarının en aza indirilmesine yönelik rehberlik ve mentorlüğü esas alan bir yöntem belirlemelidir. Ülkemizde öğretmenlerin kariyer evrelerine yönelik ilk çalışmada Bakioğlu kariyer evrelerini; kariyere giriş evresi, durulma evresi, deneycilik/evresi, uzmanlık evresi ve sakinlik evresi şeklinde sıralamıştır.

Kariyere giriş evresinde öğretmenler mesleğini en az ilginç bulan grup arasında yer almaktadır. Bunun nedeni öğretmenlerin başka iş seçeneği olmaması nedeniyle öğretmen olmaları, üniversitede kurulan hayallerin gerçekleşmemesi ve mesleğin başında ekonomik kaygıların gidermemesi gibi nedenlerden kaynaklandığı söylenebilir. Özellikle büyük şehirlere atanan aday öğretmenler maaşların önemli bir kısmını kira ve ulaşım gibi temel giderlere harcanmaktadır. Mesleğin ilk beş yılını oluşturan bu dönemde öğretmenlerin kişisel gelişimlerini destekleyecek bütçeye sahip olmamaları endişelendirmektedir. Aday öğretmenlerin genelinde bir kariyer planı bulunmaktadır. Ancak yüksek lisans veya doktora yapmanın, dil öğrenmenin ve bu konularla uğraşırken izin alma ve yasal destek bulma güçlükleri düşünüldüğünde oldukça kişisel fedakarlığın yüksek olduğu bir dönemin varlığı gözlenmektedir. Bu dönemde genelde öğretmenler evlenmekte yeni bir ev kurmanın getirdiği maliyet ve zorluklar iş yaşamını etkilemektedir. Kariyere giriş evresinde öğretmenler üniversitede aldıkları eğitimin örneklerini uygulayamamakta kendilerini sıklıkla yetersiz hissedebilmektedirler. İlk defa bir sınıfı yönetme durumunda kalan öğretmenlerin kaygı düzeyleri de yükselmektedirler. Tüm buna benzer öğretmenlerin sorunlarına profesyonel bir desteği içeren yaklaşımın sergilenmesi, aday öğretmenlere deneyimli öğretmen, okul müdürü ve eğitim müfettişlerince mentörlük yapılması gerekir.

Durulma evresi 6-10 yıl arasına karşılık gelmektedir. Bu evrede öğretmenliğin oturduğu, uzmanlaşmanın gözlemlendiği, öğretmenin kendini usta olarak gördüğü bir döneme karşılık gelmektedir. Bu dönemde öğretmenler kendi tarzlarını yaratmaktadırlar. Öğretmenlerin mevcut kapasitelerini kullanabildikleri dönem deneycilik evresine (11-15 yıl arası) karşılık gelmektedir. Bu dönemde öğretmenin öğretme hırsı ile kendine güven ve enerjinin en yüksek olduğu dönemdir. Bu dönemde öğretmenin ilgisini dağıtmak, öğretmenin odak noktasını sınıftan alıp başka yönlere kaydırmak bu dönemdeki enerjinin boşa akmasına neden olmaktadır. Sınıfta çok başarılı olduğu halde idareci olan öğretmenler öğretme eylemi yerine evrak işleriyle uğraşmaktadırlar. Halbuki eğitim sisteminin merkezinde yer alan öğretme eyleminin yerine geçen her faaliyet enerji kaybıdır. Ülkemizdeki sendikalardın öğretmenlerin kişisel gelişimine ve motivasyonuna eğilmek yerine öğretmenleri eğitim faaliyetlerinden uzaklaştıracak fanatik düşüncelere yönlendiren eylemleri sıklıkla gözlenmektedir.

Uzmanlık döneminde özellikle kırk yaşının üzerinde olan öğretmenlerin derin özdeğerlendirme yaptıkları ve mesleğinden ayrılmayı düşündükleri önemli bir dönemdir. Öte yandan öğretim yöntemlerinin en profesyonel kullanıldığı bir dönemdir. 21-25 yıl arasında öğretmenler sakinlik evresine girmektedirler. Bu dönemde öğretmenlik mesleğine yönelik coşku ve enerjide kayıplar gözlenmektedir. Öğretmenler genç öğretmenlere yönelik bir baba veya anne rolüne bürünebilmektedirler.  Bu evrede öğretmenler sınıf içi ve dışı formal ve informal lider durumundadırlar. Kariyer giriş evresi hariç diğer bütün evreler bir önceki evrede kazanılan uzmanlık üzerine inşa edilmektedir. (Bakioğlu, 1996)

Ülkemizde öğretmenlerin kariyer problemi, havuz problemine benziyor. Öğretmenlerin ve diğer eğitimcilerin maaşları mesleği profesyonel yürütmeyi olumsuz etkilemektedir. Mali yönden karmaşık bir kariyer sistemi yerine sadece öğretmenlere değil bütün eğitimcilere, adil ve yeterli mali destek yapılmalıdır.

Öğretmenlerin kariyer dönemlerinde ay ışığı sorunu bulunmaktadır. Birçok öğretmen kendini öğretmenlik mesleği dışında başka işlerle meşgul olmak zorunda hissetmektedir.

Mevcut kariyer sistemi yönetimde yükselmenin önünü de açmamaktadır. Uzman veya başöğretmen olmak, daire başkanı ve genel müdür olmanın yolunu açmamaktadır. Ayrıca bu makamlarında bir kriteri bulunmamaktadır.

Mevcut kariyer düzenlemesi öğretmenlerin eğitsel karar vermesini, okul yönetimine tam katılımını, yönetimle eşgüdümlü çalışmasının önünü açmamaktadır.

Mevcut kariyer sistemi başarılı öğretmenlik uygulamalarını garanti etmez. Başarısız ve eğitim sistemine uyum sağlayamayan birçok öğretmen de bu sistemde kariyer ilerlemesi sağlayabilir. Öğretmenlik yetkinliği düşük, öğrencilere yararlı olmayan öğretmenlerin diğer öğretmenlerden yüksek maaş alması iş barışını bozar.

Kariyer sistemi denetim sistemi ile entegre edilmemiştir. Denetimlerde olumlu ya da olumsuz veriler, kariyer gelişimini doğrudan etkilememektedir. Günümüzde yetersiz olduğu çeşitli raporlarla ortaya konan bir öğretmeni sistem dışına çıkarma imkânı neredeyse imkansızdır. Öte yandan denetimlerde başarılı öğretmenlerde denetim sistemi ile ödüllendirilememektedir.

Mevcut kariyer sistemi öğretim işini profesyonelleştirmemektedir. Öğretmen kariyeri uzun soluklu bir yolculuktur. Öğretmenin çeşitli dönemlerde yüksek başarı göstermesi zaman zaman performansında düşüklük yaşaması hayatın olağan akışına uygundur. 

 Sonuç olarak öğretmenlik mesleği uzmanlık mesleğidir. Her öğretmen uzmandır. Aldığı lisans eğitimi, pedagojik eğitim ve çeşitli kurslar öğretmeni başka bir eğitime ihtiyaç duyurmamaktadır. Öğretmenliğin gelişim dönemlerine göre gereksinimleri değişmekte bu konuda çalışmalar yürütülmelidir. Kant, kariyerin araçsallaştırılmasına karşı çıkmaktadır. Öğretmenlik mesleği yapılırken evrensel ahlak yasalarına uyulmalıdır. Makamda yükselmek için çok çalışmak, para, makam için diploma vb. araçsallaştırmak ve kariyer için akademik çalışma yapmak Kant’a göre ahlaksızlıktır. Okulun öznesi öğrencidir. Okulda esas olan öğrenci kariyeridir.

Dr. Hasan Hüseyin SELVİ

TPL_BACKTOTOP